Het esdorp Zuidwolde is een van de oudst bewoonde zanddorpen en is in de vroege Middeleeuwen ontstaan op de hoge zandgronden te midden van uitgestrekte moerasgebieden. Op de zandkoppen in dit moeras ontstonden vele kleine esgehuchten en esdorpen, zoals Drogt, Nolde, Ten Arlo, Linde, Lubbinge en Steenbergen.

Dit Drentse hoekje vertoont alle kenmerken van een oorspronkelijk gletsjerdal uit de IJstijd.

Met name in Ten Arlo, tegenwoordig een beschermd dorpsgezicht, is het karakter van een Drents esgehucht goed bewaard gebleven. De meeste namen van de vele buurtschappen in de omgeving van Zuidwolde zijn afgeleid van de lokale omstandigheden.

De omgeving van Zuidwolde veranderde ingrijpend door de grootschalige hoogveenontginningen die vanaf de 17e eeuw plaatsvonden op initiatief van de familie Van Echten. Hierdoor ontstonden vele nieuwe buurtschappen. Het grootste deel van het veen is echter pas na 1850 ontgonnen.

Het dorp is sindsdien aanzienlijk uitgebreid. Er was sprake van een voor een esdorp opvallend langgerekt bebouwingslint aan weerszijden van de Hoofdstraat. Dit langgerekte patroon werd in de vooroorlogse periode versterkt door een verdere uitbreiding in de richting van de buurtschappen Steenbergen en Schottershuizen. Na de oorlog vonden uitbreidingen vooral aan de oost- en westzijde van het dorp plaats, waarbij de langgerekte dorpsstructuur vrijwel geheel verloren is gegaan.

Sinds 1998 maakt Zuidwolde deel uit van de gemeente De Wolden en telt ongeveer 6.700 inwoners.
Actuele informatie over Zuidwolde: zie www.zuidwolde.info.


Het wapen van Zuidwolde

 

De adelaars zijn ontleend aan het uitgestorven geslacht Van Echten, heren van de belangrijkste van de vier Drentse heerlijkheden.
De eikenbladen refereren aan de naam "Kerkenbos" zoals Zuidwolde ook wel genoemd wordt. Dit gedeelte van het wapen werd bewust op de achtergrond gebracht, middels de zeldzame schildindeling, omgekeerd gemanteld, om het wapen van Van Echten niet hinderlijk aan te tasten. 
De wildemannen herinneren aan de prehistorische vondsten die in de gemeente werden gedaan. Het wapen werd aan de gemeente verleend bij het Koninklijk Besluit van 6 juli 1937.